Տիրուկին հետ. Հեռախօսամոլութիւն

Անցեալները բջիջային հեռախօսս ձեռքէս ինկաւ: Այս մէկը բնական երեւոյթ մը դարձած է ինծի համար ու ճիշդ այս պատճառով շատ տոկուն ու հաստ պաշտպանիչով պարուրած եմ «բարեկամ» դարձած այս խելացի գործիքս։

«Կեանքի ընկեր» մըն է ան, որ պէտք ըլլալէ աւելի անհրաժեշտութիւն դաձած է գրեթէ բոլորիս համար։ Արդեօք կրնա՞նք առանց անոր ապրիլ։ Չէ՞ որ ամէն օր զարդնեցուցիչով քեզ արթնցնող եւ մինչեւ քնանալու պահդ քեզմէ անբաժան դարձող այս «մտերիմ»-դ՝ ժամացոյցը, ջերմաստիճանը եւ ճամբու ուղղութիւնը ցոյց տուող, հարազատները իրարու կապող, լուրեր հայթայթող, գործեր կարգաւորող, ձայնագրութիւններ կատարող, հաղորդագրութիւններ գրող, թարգմանիչի դեր առնող, բառարան, օրացոյց, ձայնասփիւռ, հեռատեսիլ, առցանց կապեր եւ տակաւին անթիւ ու անհամար պաշտօններ ստանձնող, գործեր ու գործունէութիւններ կատարող, պատասխանատուութիւններ կրող եւ տեղեկութիւններ փոխանցող՝ գրպանի մը մէջ տեղաւորուող հսկա՜յ հանրագիտարան մը դարձած է այս «անպիտան»-ը։

Եւ ահա, այս բազմաբնոյթ «հրաշքը» օրեր առաջ այնքան ուժգին գետին զարնուեցաւ, որ իր պաշտպանիչ պարուրն անգամ չկրցաւ պաշտպանել զինք վիրաւորուելէ, ու ներկայիս ան, իր անբուժելի սպիներով իսկ կը շարունակէ լուսաւորել օրուան գործերու եռուզեռի ճամբաս։

Երբեմն կը մոռնամ պաստառին վրայ գոյացած ճեղքը ու նկարներ դիտած պահուս վիրաւորուած դէմքեր կը տեսնեմ, սակայն նկարը մօտեցնելուս պէս այդ սպին իր տեղը կը փոխէ, ու ես ծիծաղելով՝ «Վա՜յ, մարդը վիրաւոր չէ եղեր, այլ հեռախօսիս ճեղքին պատճառով այդպէս երեւցաւ», կ’ըսեմ։ Երբեմն ալ աղտոտ հագուստներ կրող նշանաւոր դէմքեր կը տեսնեմ ու յետոյ հեռախօսիս ճեղքը կը յիշեմ ու՝ «Դարձեա՛լ խաբեցիր զիս», ըսելով՝ հեռախօսիս պաստառի սպիին կ’ուղղեմ խօսքս։

Օրեր շարունակ այդ ճեղքին գոյութիւնը մոռնալով՝ խաբուած եւ անոր շնորհիւ յիշած եմ հետեւեալ պատմութիւնը. Մարդ մը իր տան նստասենեակին մէջ նստած, ամէն օր դրացիին փռած աղտոտ լուացքը կը դիտէ, ու իր կնոջ դառնալով՝ «Ասանկ բան կ’ըլլա՞յ, ասոնք մաքուր լուացքի փոխարէն աղտոտ լուացք կը փռեն։ Տանտիկինը մաքրութիւն ըսուած բառէն գաղափար անգամ չունի», կ’ըսէ ու կը քմծիծաղի։ Օրերը կը թաւալին, օր մըն ալ ան դրացին տեսնելով կը փորձէ պատուհանը բանալ ու իրեն անհանգստացնող այս երեւոյթին մասին բարձրաձայնել։ Եւ իսկոյն պատմութեան հանգոյցը կը քակուի։ Պատուհանը բանալուն պէս աղտոտ երեւցող լուացքը իր դէմ այնքան մաքուր կը յայտնուի, որ աչքերուն չի՛ հաւատար ու իր պատուհանին նայելով կ’անդրադառնայ, թէ ի՛ր պատուհանն էր աղտոտը եւ ո՛չ թէ դրացիին լուացքը։
Աղտոտ պատուհանը, հեռախօսիս պաստառի ճեղքին նման, խաբած էր մարդը։

Հեռախօսիս ճեղքին մասին խօսեցայ, բայց արդեօք միայն այդ ճե՞ղքն է մարդկութիւնը խաբողը։ Մեզմէ շատեր, մանաւանդ երիտասարդները, իրենց հեռախօսներուն խաբուսիկ աշխարհին մէջ ընկղմած՝ կը մոռնան իսկական աշխարհին մէջ լիաթոք շնչելը։ Յաճախ տեսած եւ նեղացած եմ սեղանի մը շուրջ համախմբուած ընտանիքի անդամներ կամ ընկերներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին ափին հեռախօս մը, որ մագնիսացուցած է տէրը, որուն ամբողջ զգայարանքը կեդրոնացած է Ֆէյսպուքի, Ինսթակրամի, Թուիթըրի կամ Թիքթոքի գոյնզգոյն էջերուն վրայ։

Իսկ ի՞նչ կարելի է ըսել փոքրիկներուն պարագային։ Մայրը, փոխան իր զաւակին ժամանակ տրամադրելու եւ կամ հետը խաղալու, հեռախօսը կը յանձնէ անոր ու յետոյ կը զարմանայ, թէ ինչո՞ւ զաւակը մէկուսի կեանք մը ունի եւ կամ շրջապատին հետ չ’առնչուիր։ Մեր մանկութեան ժամանակ բջիջային հեռախօս կա՞ր. լաւ որ ալ չկար։ Մենք շատ գեղեցիկ ու արկածալից մանկութիւն մը ունեցած ենք։ Բացի տան մէջ մեր եղբօր, քրոջ կամ հարազատներու զաւակներուն հետ խաղալէն՝ փողոց իջնելով դրացիներուն զաւակներուն հետ գնդակ, գիծ, հինգ քար, պարան ցատկել եւ աչքխփուկ խաղցած, հեծիկ քշած, ծառերը մագլցած ու բազմաթիւ անգամ վիրաւոր կամ արիւնոտ ոտքերով տուն վերադարձած ենք։ Մենք մանկութեան անմեղ զգացումներու համն ու հոտով համեմուած կեանքի դասերուն առաջինն ու ամենակարեւորը՝ ընկերասիրութիւնը սորված ենք։ Իսկ այդ դասերը հեռախօսին մէջի ո՞ր անկիւնէն պիտի քաղէ այդ փոքրիկ անմեղը։

Բնականաբար, այս արդիական գործիքը ճիշդ ձեւով չգործածելու պարագային փորձանք կը դառնայ մեր գլխուն, միեւնոյն ժամանակ՝ ճիշդ գործածելու պարագային անթիւ ու անհամար կ’ըլլան անոր օգուտներն ու բարիքները։ Չմոռնանք, որ բազմաթիւ օգտաշատ գիտելիքներ կրնանք քաղել այս փոքրիկ գործիքի զգլխիչ աշխարհէն, սակայն այդ օգուտը քաղելու ժամանակն ու վայրը պէտք չէ մեր ապրած կեանքի եւ թանկագին ժամերու հաշւոյն ըլլան։
Եկէ՛ք, հեռախօսամոլ ըլլալէ խուսափինք եւ յաճախ յիշենք, որ ամէն ինչ իր չափին մէջ է գեղեցիկ, եւ ո՛չ՝ չափազանցութեան։ ֎

***

("The Artist and His iPhone (and his Mother)" by ռխ, digital, 2024, digitally altered version of "The Artist and His Mother" by Arshile Gorky. Oil on canvas, 1926–c. 1936. 60 × 50 1/4in.