«Մեր ուշադրութեան կեդրոնը՝ Սիւնիքն է. այս օրինակով կրնանք ունենալ բոլորովին այլ որակներու Հայաստան մը»
Թորոնթօ այցելութեան ընդառաջ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ / Zangezur Copper Molybdenum Combine տնօրէնի տեղակալ Վարդան Ջհանեան «Թորոնթոհայ»-ի հարցումերուն կը պատասխանէ:
զրոյցը վարեց՝ Սագօ Արեանը
Սագօ Արեան- Պարոն Ջհանեան, երկար տարիներու փորձ ունիք «Զանգեզուրի պղձնամոլիբթէնային կոմպինատ»-էն («ԶՊՄԿ») ներս եւ ձեր լուման ներդրած էք այնտեղ։ Ի՞նչ են այսօր կազմակերպութեան գլխաւոր ռազմավարական մօտեցումները եւ հիմնական տեսլականը:
Վարդան Ջհանեան- Կազմակերպութեան հիմնական տեսլականը այն է, որ յաջողութեան մեր փորձին վրայ կուտակեն զարգացման նոր առանցքներ։ Որեւէ կազմակերպութիւն առանց զարգացման կը լճանայ եւ վատ հետեւանքներ կրնայ ունենալ: Եւ մենք, որպէս առաջադէմ կազմակերպութիւն, ընտրած ենք զարգացման ուղին, որ հանքարդիւնաբերութեան պարագային քանի մը կարեւոր ուղղութիւններ ունի:
Առաջինը՝ նորագոյն ճարտարագիտութիւնը օգտագործել հանքարդիւնաբերութեան մէջ եւ արդիւնահանել հանքաքարը արդիւնաւէտ ձեւով:
Երկրորդը՝ ծաւալներու յաւելումն է: Բացատրեմ. հանքին մէջ կան քարեր, որոնք կը պարունակեն մետաղներ, եւ այդ հանքաքարը կարելի է օգտագործել 50-100 տարուան ընթացքին։ Բնականաբար տնտեսապէս եւ նիւթապէս աւելի ճիշտ է եթէ հանքաքարը արագօրէն շահագործուի, ինչ որ միջազգային կիրառում է։ Աշխարհի որեւէ հանքաքարի պարագային չեն աշխատիր 50-100 տարուան համար, այլ կը փորձեն 20-30 տարուան ընթացքին շահագործել հանքը: Այս չգրուած օրէնք է բոլոր հանքերուն համար: Հետեւաբար, երբ ունինք այսպիսի հսկայական պաշարներ, ուրեմն հնարաւորութիւն ունինք մեր տարեկան արտադրանքի ծաւալները աւելցնելու: Հիմա այդ ուղղութեամբ մեծ աշխատանք կը տարուի, ներդնելով լաւագոյն արհեստագիտական միջոցներ՝ ստանալու համար արդիւնաւէտ արտադրանք: Հանքաքարին մետաղներուն կորզումը (զատելը, զատորոշելը եւ իւրաքանչիւր մետաղ առանձին դուրս բերելը) երբ կը կատարուի, անշուշտ կորուստներ կ'ըլլան, բայց երբ արդիական միջոցներ օգտագործենք, այդ կորուստները կը նուազին, եւ կը հասնինք միջազգային մակարդակի կորզումի աստիճանին: Մէկ կողմէն պէտք է կորզումը աւելցնել, միւս կողմէն ծաւալը աւելցնել։ Այս երկու համադրումէն կը ստանանք աւելի մեծ քանակի պղինձ եւ մոլիպտեն եւ որուն շնորհիւ ալ յաւելեալ շահոյթ կ'ապահովենք, որ կը նշանակէ հետագայ զարգացման համար յաւելեալ գումարներ (հարկեր)՝ ուղղուած պետական պիւտճէին եւ աւելի մեծ հնարաւորութիւններ ընկերային ծրագիրներու՝ Սիւնիքի մարզի եւ ընդհանարպէս Հայաստանի մէջ:
Արեան- Մեր ընթերցողները, որոնց մեծամասնութիւնը սփիւռքահայեր են, շատ հետաքրքրուած են Սիւնիքով եւ թէ ի՞նչ զարգացման փուլի մէջ է ան: Գիտենք, որ Սիւնիքը ձեր առանձնակի հոգատարութեան կ'արժանանայ եւ առաջատար դիրք կը գրաւէ Հայաստանի քաղաքներուն մէջ, որպէս զարգացման օճախ: Արդեօք ի՞նչ են ձեր հիմնական ուղղութիւնները այնտեղ եւ ի՞նչ ծրագիրներ կը ծաւալէք:
Ջհանեան- Սիւնիքի մարզը համեմատելով մեր միւս տասը մարզերուն, իր տնտեսութեան զարգացման աստիճանով, աշխատավարձերու մակարդակով եւ աղքատութեան դէմ պայքարի մակարդակով առաջատար է: Ուրիշ մարզերու մէջ եթէ աղքատութեան տոկոսը օրինակ 30-40 է, Սիւնիքի մէջ 7 տոկոս է: Իսկ աշխատավարձերը Երեւանին հաւասար են, նոյնիսկ քիչ մըն ալ աւելի՝ միջին աշխատավարձերու պարագային: Եւ ասոր միակ պատճառը զարգացած հանքարդիւնաբերութիւնն է, որ ունինք մարզին մէջ: Բացի աշխատավարձերէն եւ այլ համեմատական ցուցանիշներէն կան ընկերային մեծ ծրագիրներ, որոնք կ'իրականացուին մեր ընկերութեան կողմէ: Մշակութային ուղղութիւններով կարեւոր աշխատանքներ կը կատարուին, օրինակ՝ վերջերս Կապանի մէջ երաժշտական մեծ փառատօն մը կազմակերպուեցաւ, որու գլխաւոր հովանաւորն էր՝ «ԶՊՄԿ»-ն։ Այսպիսի միջազգային փառատօն նոյնիսկ Երեւանի մէջ հազուադէպ կը կատարուի, իսկ մարզայի կտրուածքով ընդհանրապէս չկայ: Մենք ունինք ֆութպոլի մանկապատանեկան դպրոց, ուր կը մարզուին հազար սաներ։ Ասիկա մարզային ամենէն մեծ մարզական դպրոցն է, եւ այդ դպրոցը կը ծառայէ մարզի ամբողջ համայնքին։ Ոեւէ երեխայ, ըլլայ աղջիկ թէ տղայ, կրնայ անվճար յաճախել այդ մարզային դպրոցը:
Այսպիսի ծրագիրներու օրինակներ շատ կան: Ունինք օդակայան, որ կը պատկանի մեր կազմակերպութեան։ Մարզային միակ օդակայանն է, ունինք օդանաւ, որ կ'իրականացնէ Երեւան-Կապան թռիչքներ: Մարզին մէջ մենք ոչ միայն տնտեսական դրական մեծ ազդեցութիւն ունինք, այլ նաեւ ընկերային, որ շատ կարեւոր է: Ես միշտ ըսած եմ, եթէ մեր կազմակերպութեան նման քանի մը կազմակերպութիւն ըլլայ Հայաստանի մարզերուն մէջ, Հայաստանը լրիւ ուրիշ երկիր կը դառնայ։ Մեր երկիրը միայն Երեւանով չի սահմանափակուիր, այլ մարզերով, եւ ուժը մարզերուն պէտք է տրուի եւ այսպիսի կազմակերպութիւններու հաշւոյն է նաեւ մարզային զարգացումը:
Արեան- Քիչ առաջ նշեցիք, թէ դուք հանքարդիւնաբերութեան մէջ նոր ճարտարագիտութեան միջոցներ կ'օգտագործէք եւ քայլ կը պահէք միջազգային ասպարէզի մէջ գործի դրուած արդիական միջոցներուն հետ: Այս առումով ի՞նչ կրնաք խօսիլ:
Ջհանեան- Այո՛, մենք մեծ ներդրումներ կ'ընենք, որպէսզի ամենէն արդի ճարտարագիտական միջոցներն օգտագործուին։ Նաե՛ւ բնապահպանութեան առումով կը ներդնենք բնապահպանական եւ աշխատանքի անվտանգութեան այնպիսի միջոցներ, որպէսզի մեր ազդեցութիւնը մեր աշխատակիցներուն, անոնց աշխատանքի անվտանգութեան, անոնց շրջակայ միջավայրի եւ համայնքին վրայ ըլլայ նուազագոյն վնասներով։ Այլ խօսքով՝ ազդեցութիւնը ըլլայ արեւմտեան բարձր չափանիշներով աշխատող կազմակերպութեան մը ազդեցութեան նման: Մեր աշխատակիցները այցելութիւններ կ'ընեն տարբեր հանքեր, կ'ընդունինք լաւագոյն հանքերէ աշխատակիցներ, տեղի կ'ունենան փորձի փոխանակումներ, կ'երթան կը տեսնեն, թէ ի՛նչ ճարտարագիտական միջոցներ կ'օգտագործուին այսօր եւ համապատասխան միջոցները կը ներդրուին մեր հանքերու պարագային։ Իսկ ղեկավարութիւնը գումար չի խնայեր այդ առումով, որովհետեւ մենք պէտք է ըլլանք նաեւ օրինակելի հանքարդիւնաբերական կազմակերպութիւն։ Ի վերջոյ, ըլլալով հանքարդիւնաբերութեան ամէնէն խոշոր կազմակերպութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, կայ նաեւ կառավարութեան մասնաբաժինը եւ այստեղ կայ մեր ընդհանուր տեսարանի եւ տեսլականի հարցը։ Չենք կրնար խնայել, որովհետեւ այդ կրնայ վատ անդրադարձ ունենալ մեր կազմակերպութեան վրայ եւ այդ արտացոլուի նաեւ կառավարութեան գործունէութեան վրայ։ Լաւագոյն օրինակ ըլլալը շատ կարեւոր է մեզի համար: Հայաստանի միւս բոլոր հանքարդիւնաբերական կազմակերպութիւնները նայելով մեզի պէտք է առաջ երթան ու զարգանան։ Անոնց գլխաւոր օրինակը մենք ենք, անոնք թերեւս նիւթական փոքր հնարաւորութիւններ ունին եւ չեն կրնար երթալ ու տեսնել միջազգային չափանիշները աշխարհի մէջ, ուրեմն՝ մենք պէտք է այդ օրինակը ըլլանք: Այդ առումով «առաջամարտիկ»-ի դեր կը խաղանք մեր ոլորտին մէջ, նոյնիսկ մենք առաջատար ենք մեր տարածաշրջանի կտրուածքով: Հայաստանը միջազգայնօրէն առաջատար է թէ՛ բնապահպանական առումով եւ թէ՛ հանքարդիւնաբերական առումով: Մեր հարեւան երկիրը ինչ որ հակահայկական հակահանքարդիւնաբերական ապատեղեկատուութիւն կը տարածէ, որովհետեւ այնտեղ այնքան փակ հասարակութիւն է, չեն խօսիր իրենց բնապահպանական խնդիրներուն մասին, եւ եթէ խօսին անգամ չեն կրնար համեմատուիլ մեզի հետ:
Արեան- Այս ոլորտը կապուած է նաեւ միջազգային սակարաններու եւ շուկաներու հետ եւ ամէն օր տատանումներ կան կապուած քաղաքական իրադարձութիւններուն։ Ինչպէ՞ս կրնաք այդ բոլորին մէջէն թիավարել եւ անվտանգ պահել այս հզօր կազմակերպութիւնը:
Ջհանեան- Վարժ ենք այդ բոլորին։ Ձեր նշածները մեզի համար բնական միջավայր է կարծես եւ վատ չենք զգար, այլ ընդհակառակը, երբ այդպիսի «յարափոփոխ միջավայր» կայ, անընդհատ կը մնաս զգօն, եւ երբ զգօն ես ու պատրաստ այդպիսի տատանումներու բնականաբար աւելի հեշտ կ'ըլլայ ամէն ինչ: Եւ քանի որ մեր ոլորտը փոփոխական է, կը փորձենք աշխատիլ գլխաւոր քանի մը ուղղութիւններով, ամենահեշտ ու տրամաբանական ձեւով: Օրինակ՝ երբ «լաւ տարիներ» են հանքարդիւնաբերութեան համար եւ մետաղներուն գիները բարձր են, (գիտենք որ երկար պիտի չտեւէ այդ մէկը), հետեւաբար այդ բարձր գիներու ժամանակաշրջանին կը պատրաստուինք ցած գիներու ժամանակի համար թէ՛ ֆինանսական եւ թէ՛ արտադրական առումներով։ Այսինքն՝ աւելի շատ ներդրումներ կ'ընենք բարձր գիներու պարագային, որպէսզի սահուն անցնին «վատ ժամանակները»: Կան այսպիսի բազմաթիւ ղեկավարման մեթոտներ , որոնք կ'օգնեն մեզի ճիշտ որոշումներ կայացնելու համար։
Արեան- Կ'ուզեմ մէջբերել Գարեգին Նժդեհէն. «Եթէ ուզում ես գուշակել մի ազգի ապագան՝ նայիր նրա երիտասարդութեան», այս առումով ինչ ուղերձ ունիք… ինչպէ՞ս գրաւել մեր երիտասարդութիւնը այս ոլորտին մէջ։ Մենք հրաշալի սերունդ ունինք, սակայն շատ յաճախ կը կորսնցնենք այդ ներուժը տարբեր պատճառներով։ Ի՞նչ կ'ըսէք այդ ուղղութեամբ:
Ջհանեան- Այո, շատ հրաշալի սերունդ ունինք։ Մենք կը փորձենք աշխատանք տանիլ մեր բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններուն հետ (ԲՈՒՀ) եւ երբ շփում կ'ունենանք այդ երիտասարդներուն հետ, կը տեսնենք, թէ որքան լաւ սերունդ է:
Պատասխանատուութիւն ունինք այս սերունդին հանդէպ ճիշտ ներկայացնելով այն ուղիները, որոնք իտէալական են՝ անոնց ներուժը զարգացնելու եւ նպատասալաց ըլլալու համար: Երբ երիտասարդները չեն տեսներ այն մասնագիտութիւնները, որոնք կարեւոր են Հայաստանի համար, ինչպէս օրինակ՝ հանքարդիւնաբերական մասնագիտութիւնը, երկրաբանութիւնը, լեռնային երկրաչափութիւնը, այս մասնագիտութիւնները հետզհետէ կը մահանան. երկար տարիներ ո՛չ ձեռնարկատիրութիւնները, ո՛չ ալ ԲՈՒՀ-երը այդ ուղղութեամբ աշխատած են, հետեւաբար երիտասարդները չեն դիմած այն մասնագիտութիւններուն, որոնք կարեւոր ու պէտք են մեր ոլորտին համար: Վերջին տարիներուն մեր կազմակերպութիւնը հանքագործներու միութեան միջոցով գլխաւոր ԲՈՒՀ-երու հետ կը համագործակցի, ինչպէս՝ Պոլիտեխնիկական համալսարանը, Երեւանի պետական համալսարանը, Տնտեսագիտական համալսարանը, որոնց հետ հիմա սկսած ենք աշխատիլ, որ աւելի գրաւիչ դարձնենք մեր ոլորտի մասնագիտութիւնները, եւ արդէն կան առաջին դրական տեղաշարժերը։ Այս տարի Երեւանի համալսարանի երկրաբանական ճիւղին մէջ դիմորդներու աճ տեղի ունեցած է, մօտաւոր տասէն աւելի դիմորդ եղած է։ Տասը դիմորդը ներկայիս բարձր կը համարուի, որովհետեւ նախկին տարիներուն ընդհանրապէս դիմորդ չէ եղած: Թէ՛ մեր կողմէն եւ թէ՛ ԲՈՒՀ-երուն կողմէն այդ առումով աշխատանք կը տարուի, բայց երկարաժամկէտ գործընթաց մըն է: Յուսանք, որ այսօրուան դիմորդները քանի մը տարի ետք կը դառնան շրջանաւարտ ու մասնագէտ, եւ մենք փոփոխութիւն կը զգանք:
Արեան- Վերջին հարց․ Հայասանի համար միշտ ալ ուղենշային եղած է դէպի սփիւռք բացուիլը։ Մենք տարբեր երկիրներու մէջ, յատկապէս Գանատայի մէջ, ունինք այս ոլորտով հետաքրքրուող ու գործող հայրենակիցներ։ Ի՞նչ ներուժ կրնանք տրամադրել այդտեղ եւ ի՞նչ կրնանք ստանալ։ Մէկ խօսքով՝ ի՞նչ հեռանկարներ կան կապուած հայկական սփիւռքին։
Ջհանեան- Արդէն հրաւէր ստացած ենք մեր գանատահայ ընկերներէն Գանատա այցելելու, թերեւս այս ամսուն: Անոնք հրաւէր ուղարկած են թէ՛ մեզի եւ թէ՛ ոլորտը կագաւորող տարածքային կառավարման նախարարութեան։ Այցելութիւնը համատեղ պիտի ըլլայ, նախարար, փոխնախարար եւ մեր ոլորտէն անձեր, բայց վերջնական կազմը չէ որոշուած տակաւին։ Ամէն ինչ պիտի ընենք, որ գոնէ ծանօթութիւն տեղի ունենայ։ Այնտեղ ոլորտը զարգացած է եւ այցը պիտի ըլլայ ծանուցողական, յուսալով հետագային ինչ որ զարգացումներ ըլլան եւ համագործակցութիւնը աւելի սերտ ըլլայ գանատահայ մեր համայնքին, Գանատայի հանքարդիւնաբերական ոլորտին եւ Հայաստանի հանքարդիւնաբերական ոլորտին միջեւ:
