Ամերիկացի (Amerikatsi)

Այս տարուան «Ոսկէ ծիրան» միջազգային ֆիլմի փառատօնի մեկնարկը տեղի ունեցաւ 10 Յուլիս 2022-ին, Երեւանի «Արամ Խաչատրեան» համերգասրահէն ներս, Հայաստանի մէջ նկարահանուած ու երկար սպասուած «Ամերիկացի» ֆիլմով: Թորոնթոհանրութիւնն ալ վերջերս համտեսեց այս համով պատրաստութիւնը Համազգային «Նուռ» ֆիլմի 15-րդ փառատօնին:

Ֆիլմին պատմութիւնը կը սկսի 1947 թուականին, երբ Հայկական ցեղասպանութենէն վերապրող եւ Միացեալ Նահանգներ ապաստան գտած Չարլին (դերասան՝ Մայքլ Կուրճեան), ընդառաջելով Խորհրդային Միութեան հայրենադարձութեան կոչին՝ կու գայ Հայաստան: Չարլիին՝ հայրենիքի հետ կապուած բոլոր յոյսերն ու սպասումները շուտով կը մարին, երբ ամերիկահայ հայրենադարձը կը բախուի համայնավարութեան դաժան իրականութեան հետ։ Չարլին կը դատապարտուի իր «արեւմտեան հակումներուն» (փողկապ կապելու անհեթեթ յանցագործութեան մեղադրանքով) պատճառով, կը ձերբակալուի եւ կը բանտարկուի:

Չարլին հայերէնին չի տիրապետեր, եւ որպէս ամերիկացի՝ հայաստանեան մշակոյթը իրեն համար բոլորովին խորթ է, հետեւաբար, յաճախակի անհասկացողութիւններն ու թիւրիմացութիւնները, ինչպէս նաեւ իր կրած հերթական ֆիզիքական պատիժները պատճառ կը դառնան, որ Չարլին ընկճուի եւ յանձնուի:

Ամէն ինչ կը փոխուի սակայն, երբ ան կը յայտնաբերէ, թէ իր խուցի պատուհանէն կրնայ տեսնել բանտին մօտ գտնուող բազմաբնակարան շէնքի բնակարաններէն մէկուն մէջ ապրող հայ զոյգ մը՝ Ռուզանն ու Տիգրանը (դերասաններ՝ Նարինէ Գրիգորեան եւ Յովիկ Քէոչքրեանի): Անոնք շուտով կը դառնան Չարլիին միակ կապը արտաքին աշխարհին հետ։ Չարլին, իր խուցին մէջ, իրենց հետ կը ճաշէ ու կ’ընթրէ, կ’երգէ ու կը պարէ, կ’ուրախանայ ու կը տխրի, կը խնդայ ու կու լայ եւ նոյնիսկ առանց իսկ անդրադառնալու կը սկսի ճանչնալ՝ իրեն համար նախապէս բոլորովին անծանօթ հայկական մշակոյթը։

«Ամերիկացի»-ին գլխաւոր դերասանական կազմը գերազանց է: Ֆիլմին բեմադրիչն ու գլխաւոր դերակատարը Ամերիկահայ գրող եւ դերասան, «Էմմի» մրցանակի դափնեկիր Մայքլ Կուրճեանն է, որ վարպետօրէն կը մարմնաւորէ Չարլին: Ձեզմէ շատերը հաւանաբար Կուրճեանը յիշեն “Party of Five” հեռատեսիլի Ֆիլմաշարէն. այս տարի ան նաեւ երկրորդ անգամ ըլլալով ներկայ գտնուեցաւ Թորոնթոյի Համազգային «Նուռ» ֆիլմի փառատօնին:

Համաշխարհային ճանաչում ունեցող “Money Heist” (“La casa de papel”) Ֆիլմաշարէն յայտնի լիբանանածին, այժմ սպանահայ դերասան՝ Յովիկ Քէոչքրեանի փայլուն կատարումը հիանալի է ու ամբողջապէս բնական: Հաճելի է նաեւ Սօս Սարգսեանի անուան Համազգայինի թատրոնի կազմէն, մեր գաղութին ծանօթ՝ Նարինէ Գրիգորեանին, Արման Նաւասարդեանին ու Դաւիթ Յակոբեանին արհեստավարժ կատարումները տեսնել:

Ֆիլմին երաժշտութիւնը գրած է հանրածանօթ երաժիշտ, երգահան, եւ խմբավար՝ Անդրանիկ Պէրպէրեանը. երաժշտութեան ձայնագրութիւնը կատարած է Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկի հետ՝ մայեսթրօ Էդուարդ Թոփչեանի ղեկավարութեամբ: Ակնդիրները նաեւ պիտի վայելեն տաղանդաւոր թառահար եւ երգահան Միքայէլ Ոսկանեանի ու շարք մը այլ ժողովրդական նուագարաններու կատարողներու գեղեցիկ ու իւրայատուկ երգերը:

Ֆիլմին ընթացքը բնական է. երկխօսութիւնը քիչ է ու կան միապաղաղ թուացող տեսարաններ, սակայն հիւմորն անպակաս է ֆիլմի ընթացքին: Լրջօրէն գնահատելի է ֆիլմի բեմադրական ձեւաւորումը, ուր ցուցադրուած տեսարաններու ընդմէջէն դիտողը կը տեղափոխուի Խորհրդային Հայաստան:

«Ամերիկացի»-ն զգացումներով ու ապրումներով լի գործ մըն է, որ անպայման կ’արժէ դիտել, մանաւանդ անոնց համար, որոնք հետաքրքրուած են Խորհրդային Հայաստանի «Մեծ հայրենադարձութեան» յաճախակի ողբալի պատմութիւններով: Զարմանալի չէ, որ ֆիլմը արժանացաւ «Նուռ» ֆիլմի փառատօնի լաւագոյն ֆիլմի մրցանակին՝ թէ՛ դատակազմին եւ թէ՛ ներկաներուն կողմէ:

Ամերիկացի (Amerikatsi), 2022

(125 վայրկեան)

Բեմադրիչ՝ Մայքլ Ա. Կուրճեան

Հեղինակ՝ Մայքլ Ա. Կուրճեան

Դերակատարներ՝ Մայքլ Ա. Կուրճեան, Յովիկ Քէոչքրեանի, Նարինէ Գրիգորեան, Միխայլ Թրուխին, Նելի Ուվարովա, Արման Նաւասարդեան, Դաւիթ Յակոբեան

Ֆիլմարտադրողներ՝ Վարդան Պարսումեան, Մայքլ Ա. Կուրճեան, Արման Նշանեան, Ռոպերթ Պատրիկ Մալխասեան,

Արման Նշանեան

Արտադրող ընկերութիւն՝ People of Ar Productions

Ensouled

The past few months have been a buzzing time for Armenian films. With events such as the 15th annual Hamazkayin Pomegranate Film Festival, the ARPA International Film Festival, the AGBU Armenians in Film night in NYC and the as well as a slew of productions making their way through the international film circuit, the future looks bright–and it is here.

One of these gems is “Ensouled,” a short film/love letter from mother to child. The film comprises one piece of a greater interdisciplinary SWANA (South West Asia and North Africa) storytelling project that director/writer Kamee Abrahamian describes as a blend of “magical realism, visionary fiction, and ancestral reclamation.” And, indeed, “Ensouled” packs a lot of soul in just under eight minutes.

The film (which seems to be the start of a series) was shot in Armenia, but could just as easily have been in Ireland or Middle Earth (or perhaps Heaven or Eden or the Amazon). Whatever it is, wherever it is, it is safe. From the project description, we learn that it feels this way because we have entered a “near future” where “state-sanctioned violence has nearly wiped out an entire generation of resistors, elders, and keepers-of-ancestral knowledge.”

In a wild greenscape, a brook babbles and birds faintly chime like dying bells. This near-silence morphs into a buzz, controlled by a human—or a more accurate characterization in this post-apocalyptic story—a solitary botanist and coder. By the end (and from the credits), we discover that this is the older child (“Adult Badaskhan”), who has “become obsessed with recording and decoding unusual frequencies from a newly sprouted plant.” These frequencies turn out to be clandestine correspondences between their Armenian ancestors—survivors, resisters, and magic practitioners.

Which lays the groundwork for the narrator, Kamee, to literally and figuratively bring the wind. Kamee is no stranger to the Armenian community of Toronto; they were born in an immigrant Toronto suburb to a family who came to Canada by way of the Syria and Lebanon. On their website, Kamee lists themselves as “an interdisciplinary artist, writer, producer, performer, organizer, caregiver, waitress, and witch.” Perhaps all but one are apparent in this role (I’ll let you guess which one). Speaking a promise to their child, Badaskhan, which rings out like a prayer, the whole sequence is mapped in reverie.

The camera pans to the child’s garden-green eyes as they speak of nature. Badaskhan “talks to the plants” and “sings to the sky,” and whispers from their ancestors in their mother tongue at night. Words of promise glide in parallel to the dreams of the child. “Our commitments and sacrifices are not mutually exclusive,” says the mother, after peppering in proverbs like, «Մէկ ծաղիկով գարուն չի գայ» (“One flower does not herald spring”). Safety is not guaranteed, but resistance lives within the veins, and within love—of the generations, of the ethereal, of the earth. This is the promise that is made.

The film concludes with another dream-like sequence of an “ancestral” voice (Satenig Mirzoyan) singing an ode of motherly love against a bonfire. All the ancestors who moved about during the speaking portion now sit still, almost statuesque, staring into space. They are suspended in a trance as the camera fades with the flames. The song, like the rest of the film, is a wrenching reckoning of love. Whether prayer, meditation, dream, or promise, the testament is conveyed from Mayrig to Badaskhan, the younger of whom is “played” by Kamee’s real-life child.

If you have a few minutes to en(rich the)soul, consider watching “Ensouled” on Vimeo (vimeo.com/744527696). For updates on other pieces of the Ensouled project (which will include an illustrated book, an immersive installation, a digital media platform, and more films), visit Kamee’s website: kameeabrahamian.com.

Ensouled, 2022 (8 minutes)

Director/Writer: Kamee Abrahamian

Producer: Emily Mkrtichian

Cast: Lucia Kagramanyan, Saana Araxi Abrahamian-Hoyt, Kamee Abrahamian, Satenig Mirzoyan, Milena Abrahamyan, Ani Khatchikian, Sara Abrams, Melanie Moradi

Director of Photography: Margos Margossian

Music and Sound Design: Caroline Partamian

Mastering: Ethan Primason

Singer: Satenig Mirzoyan