Երվինեան ու Գրաճեան յուզիչ երաժշտական երեկոյ մը կը հրամցնեն «Աղա Խան» թանգարանին մէջ

«ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»–Կիրակի, 11 մայիսի երեկոյեան, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ) Թորոնթոյի մասնաճիւղը ներկայացուց բացառիկ համերգ մը, որ գերեց ներկաներուն սրտերը եւ վերահաստատեց արուեստի ուժը՝ միացնելու, բուժելու եւ ներշնչելու մարդիկը:

Հեղինակաւոր «Աղա Խան» թանգարանի «Նանճի» հիմնարկի սրահին մէջ տեղի ունեցած համերգը բեմ բարձրացուց երկու միջազգային ճանաչում վայելող հայ արուեստագէտներ՝ երեւանցի ջութակահար Սամվել Երվինեանը եւ թորոնթոհայ դաշնակահար-յօրինող Սերուժ Գրաճեանը։ Անոնց բեմական կապն ու երաժշտական վարպետութիւնը ունկնդիրները տարին դէպի՝ խնամքով ընտրուած երաժշտական գործերու ընտրանի մը, որ կը համադրէր դասական վեհութիւնը զգացական նրբերանգներու հետ:

Համերգը տեղի ունեցաւ Մայրերու օրուան նախօրեակին, յարգանքի տուրք հանդիսանալով ոչ միայն մայրերու ուժին եւ շնորհքին, այլ նաեւ հայկական մշակութային ոգիին: Լեցուն սրահը, բարձր ակնկալութիւններով, յանկարծ լռութեան մէջ ինկաւ, երբ առաջին նոթաները լսուեցան․ տպաւորութիւն մը, որ աւելի ներշնչող դարձաւ երեկոյի ընթացքին: Ներկայ էր Գանատայի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Անահիտ Յարութիւնեան:

Յայտագիրը ներառեց յուզիչ կատարումներ՝ Կոմիտասի, Սայաթ Նովայի, Շարլ Ազնաւուրի եւ Առնօ Բաբաջանեանի ստեղծագործութիւններէն, ինչպէս նաեւ Գրաճեանի յօրինած մշակումներէն: Արդիւնքը ճամբորդութիւն մըն էր հայկական երաժշտական յիշողութեան մէջ, որ կը խօսէր համամարդկային յոյզերու մասին՝ ժամանակակից աշխուժութեամբ:

Արուեստագէտներու ելոյթը բնորոշուեցաւ իրենց ներդաշնակութեամբ: Երվինեանի ջութակը կարծես իր սեփական լեզուն կը խօսէր՝ սահուն, կիրքով լեցուն, ճշգրիտ, մինչ Գրաճեանի դաշնամուրը կը տրամադրէր արձագանգող եւ արտայայտիչ հակադրութիւն մը: Միասին, անոնք հաւասարակշռութիւն մը հաստատեցին զսպուածութեան եւ խանդավառութեան, խելքի եւ հոգիի միջեւ:

Պէյրութ ծնած եւ Թորոնթօ մեծցած Սերուժ Գրաճեան լայնօրէն ճանչցուած է որպէս Գանատայի առաջատար դաշնակահար եւ յօրինողներէն մէկը: Իր երաժշտական պաշտօնական կրթութիւնը սկսած է Թորոնթոյի համալսարանէն, ուր ուսանած է դաշնամուր, նախքան իր ուսումը աւարտելը Գերմանիոյ Հանովեր քաղաքի «Hochschule für Musik»-ին մէջ: Իր վաղ ասպարէզը զինք տարած է Եւրոպայի զանազան երկիրներ, ի վերջոյ առաջնորդելով դէպի Սպանիա, ուր հիմնադրած եւ ղեկավարած է «Camerata Creativa»-ն՝ սենեկային երաժշտութեան համոյթ մը, որ կեդրոնացած էր աւանդական գործերու նոր մեկնաբանութիւններու վրայ:

Գրաճեանի արուեստը բնորոշուած է մշակոյթներու եւ երաժշտական ոճերու միջեւ կամուրջներ կառուցելու իր կարողութեամբ: Հաւասարապէս յարմարաւէտ դասականի, միջին արեւելեանի, ֆլամենկոյի, թանկոյի եւ ժամանակակից ոճերու հետ, իր յօրինումներն ու ելոյթները յաճախ կ’արտացոլեն իր տիեզերաքաղաքացիական պատմութիւնը: Գործակցած է համաշխարհային ճանաչում ունեցող երաժիշտներու եւ համոյթներու հետ եւ կը հանդիսանայ «Amici Chamber Ensemble»-ի գեղարուեստական տնօրէններէն մէկը՝ խումբի մը, որ յայտնի է ժանրի սահմանները խախտող իր յայտագիրներով:

Ճանչցուած ձայնագրող, արուեստագէտ Գրաճեան թողարկած է բազմաթիւ գնահատանքի արժանացած ալպոմներ: Նշանաւորապէս Ֆրանց Լիստի «Transcendental Etudes and Piano Concerti»-ի եւ Ռոպերթ Շումանի ջութակի սոնաթներու (ջութակահար Արա Մալիքեանի հետ գործակցաբար) իր ձայնագրութիւնները լայն գնահատանքի արժանացած են: Փոլին Վիարտոթ-Կարսիայի երգերու իր մեկնաբանութիւնը սոփրանօ Իզապէլ Պայրաքտարեանի հետ շահած է միջազգային գնահատանք, ներառեալ 2006-ի «Ճունօ» մրցանակը Լաւագոյն դասական ալպոմի համար: Amici-ի հետ իր աշխատանքը «Armenian Chamber Music and Levant»-ի վրայ նոյնպէս շահած է «Ճունօ» մրցանակ 2013-ին:

Գրաճեան նորարարութիւնը կը տեսնէ որպէս իր երաժշտական ինքնութեան կեդրոնական տարր: Հայաստանի մէջ վերջերս ունեցած ելոյթի մը ընթացքին, ան խորհրդածած է. «Ներկայացուցած գործերս իմ երեւակայութեանս արդիւնքն են՝ երաժշտական արտացոլումներ՝ իմ կեանքիս: Միշտ ալ ձգտած եմ ստեղծել երաժշտութիւն առանց ոճական սահմաններու: Հայկական երաժշտութիւնը էական է ինծի համար՝ օդի եւ ջուրի պէս։ Կը ձգտիմ մնալ արմատացած անոր աւանդոյթներուն մէջ, մինչ կը հրմշտեմ ստեղծագործական սահմանները»:

Սամվել Երվինեան ծնած է Երեւան եւ ջութակի իր ուսումնասիրութիւնը սկսած է եօթը տարեկանին Սպենդիարեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ, Արմէն Մինասեանի հովանաւորութեան ներքոյ: Անոր բացառիկ տաղանդը շուտով ակնյայտ դարձաւ. ամէն մրցոյթի մէջ, որուն մասնակցած է, ան կանոնաւոր կերպով շահած է առաջին մրցանակը իր տարիքային խումբին մէջ: Երբ շրջանաւարտ եղաւ, արդէն ճանչցուած էր որպէս վիրթուոզ, կատարելով Հանրի Վիյէթանի ջութակի երկրորդ համերգը՝ ստանալով յոտնկայս ծափահարութիւն դասախօսներէն եւ ընկերներէն:

Երվինեան իր ուսումը շարունակեց Երեւանի Չայքովսքիի անուան երաժշտանոցին մէջ՝ Մաեսթրօ Էտուարտ Տայեանի մօտ, որ զինք կը նկատէր իր ամենէն խոստմնալից աշակերտներէն մէկը: Իր աւարտական ելոյթին, Երվինեան կատարեց բարդ կտորներ Պախէն, Մոցարթէն, Փաքանինիէն եւ Սարասաթէէն՝ ցուցադրելով թէ՛ արուեստագիտական ճշգրտութիւն եւ թէ՛ զգացական խորութիւն: 1993-ին, ան շահեցաւ Երաժշտութեան դոկտորի աստիճան Երեւանի պետական երաժշտանոցէն:

Թէպէտ խորապէս արմատաւորուած դասական աւանդոյթին մէջ, Երվինեանի միջազգային հռչակը թռիչք առաւ համաշխարհային ճանաչում ունեցող յօրինող եւ կատարող Եաննիի հետ իր աշխատանքին միջոցով: 2000-ականներու սկիզբէն ի վեր, Երվինեան կեդրոնական դէմք եղած է Եաննիի շրջագայող նուագախումբին մէջ, ելոյթ ունենալով աշխարհի ամենանշանաւոր վայրերէն ոմանց մէջ, ներառեալ՝ Յունաստանի Ակրոպոլիսի, Գիզայի բուրգերու եւ Հիւսիսային Ամերիկայի, Ասիայի եւ Միջին Արեւելքի բազմաթիւ լեփ-լեցուն սրահներու մէջ:

Հռչակաւոր իր տպաւորիչ արուեստագիտութեան, հարուստ հնչեղութեան եւ զգացական մեկնաբանութիւններու համար, Երվինեան զարգացուցած է ստորագրութեան ոճ մը, որ կը կամրջէ Արեւելքն ու Արեւմուտքը, աւանդականն ու արդիականը, զսպուածութիւնն ու վիրթուոզութիւնը:

Երբ Թորոնթոյի համերգին վերջին կտորը աւարտեցաւ, «Նանճի» հիմնարկի սրահը պայթեցաւ կանգնած ծափահարութիւններու տարափին տակ: Շատերու համար, համերգը խորհրդածութեան, հպարտութեան եւ վերակապակցման պահ մըն էր:

«ՀԲԸՄ-ի Թորոնթոյի մասնաճիւղը իր խորունկ երախտագիտութիւնը կը յայտնէ արուեստագէտներուն, հիւրերուն եւ աջակիցներուն, որոնք այդ երեկոն այդքան բացառիկ դարձուցին», համերգէն ետք յայտնեց կազմակերպութեան յայտարարութիւնը: «Երեկոյ մըն էր, որ մեզի յիշեցուց երաժշտութեան կերպարանափոխիչ ուժը եւ միասին հաւաքուելու կարեւորութիւնը՝ տօնելու համար մարդկային ստեղծագործութեան լաւագոյնը»:

Միաւորելով երկու աշխարհակարգի հայ երաժիշտներ Թորոնթոյի ամենահեղինակաւոր մշակութային վայրերէն մէկուն մէջ, ՀԲԸՄ-ի Թորոնթոյի մասնաճիւղը կրկին անգամ ցոյց տուաւ իր տեւական յանձնառութիւնը արուեստները խթանելու եւ համայնքը համախմբելու: Այս կախարդական երեկոյի արձագանգները երկար ժամանակ պիտի մնան ոչ միայն անոնց ականջներուն մէջ, որոնք բախտաւոր էին ներկայ ըլլալու: ֎

***

Այս թղթակցութիւնը լոյս տեսած է «Թորոնթոհայ»-ի յունիս 2025 (#214) թիւին մէջ:

Լուսանկարները՝ Վազգէն Քէշիշեանի